Amjad Mohammadi A, Nejhad Ebrahim A I, Shahbazi Y. The Geometry of Karbandi in Persian Architecture; Response to the Challenges of Conventional and Stellar Karbandi. JRIA 2020; 8 (1) :4-26
URL:
http://jria.iust.ac.ir/article-1-1268-fa.html
دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز
چکیده: (4500 مشاهده)
کاربندی یکی از عناصر تاقی اصیل و کهن در معماری ایران است که مبتنی بر شبکهای با هندسه هماهنگ شکل میگیرد و علاوه بر کارکرد معماری رفتار سازه ای نیز دارد. لکن ابهاماتی در خصوص هندسه این عنصر معماری وجود دارد که میبایست با پژوهشهای هدفمند برطرف شوند. یکی از این ابهامات، تشخیص نحوه ترسیم هندسه گونههای مختلف کاربندی است؛ براساس اطلاعات موجود، گونههای مختلف کاربندی، براحتی قابل تمییز نیستند. کاربندی رسمی و اختری از موضوعات بحث برانگیز در شناخت هندسه کاربندی در معماری ایران میباشد. این پژوهش با هدف شناخت و کشف روابط هندسی کاربندیهای رسمی و اختری بر مبنای نمونههای واقعی و همچنین بررسی و تحلیل خصوصیات هندسی گونههای مختلف آنها انجام یافته است. ضرورت انجام پژوهش، شفافسازی نحوه ترسیم هندسه انواع کاربندی است تا بر مبنای نمونههای اجرا شده، یک دستهبندی جامع برای آن ارائه گردد. نتایج تحقیق نشان داد که تفاوت دو شیوه رسمی و اختری در فاصله اتصال نقاط تقسیم روی دایره میباشد، تشخیص این نکته در زمینههای مستطیلی و مربعی بسادگی امکانپذیر است؛ چنانکه اگر طول مستطیل یا یکی از اضلاع مربع در برابر قطاعی از دایره قرار گیرد، در صورتی که رابطه تساوی تعداد قطاع دایره، در مقابل طول مستطیل با فاصله اتصال نقاط تقسیم دایره بر قرار گردد، کاربندی حاصله رسمی ساده است. اما در زمینههای غیرمستطیلی، ابتدا باید زمینه را به دو یا چند مستطیل متقاطع همسان تقسیم کرد؛ در این حالت نیز طول یکی از مستطیلهای متقاطع، معیار تشخیص نوع کاربندی است که در صورت برقراری رابطه تساوی تعداد قطاع با فاصله اتصال، کاربندی حاصله رسمی گسترشیافته میباشد. حال اگر تساوی برقرار نگردد، کاربندی بدست آمده اختری خواهد بود. در این صورت از لحاظ ریاضی حالات مختلفی پیش میآید که مورد بررسی قرار گرفتند. با بررسی حالات مذکور این موضوع اثبات گردید که تاق ترکین نیز نوعی کاربندی اختری است. لذا دسته دیگری تحت عنوان «ترکین» به دو دسته دیگر کاربندیهای اختری ـ یعنی «گسیخته» و «پیوسته» ـ افزوده شد.