fatehi E, sheikhi A. Comparative study of the visual and content structure of inscriptions and rock Motifs of plinth of the two porches of Hatamkhani and the Tohidkhaneh in Razavi Shrine. JRIA 2020; 8 (1) :87-102
URL:
http://jria.iust.ac.ir/article-1-1273-fa.html
فاتحی الهه، شیخی علیرضا. مطالعه تطبیقی ساختار تجسمی و محتوایی کتیبهها و نقوش ازاره سنگی دو رواق حاتمخانی و توحیدخانه در حرم رضوی. پژوهشهاي معماري اسلامي. 1399; 8 (1) :87-102
URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1273-fa.html
دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
چکیده: (3543 مشاهده)
حرم مطهر رضوی در زمره باشکوهترین بناهای مذهبی با گنجینهای از آثار خوشنویسی است. ازجمله این آثار کتیبهها و نقوش ازاره سنگی منبت دو رواق حاتم خانی و توحیدخانه بوده که ازلحاظ کیفیت بصری قابلتأمل است. هدف از انجام این پژوهش، شناسایی و تطبیق ویژگی ساختار بصری و مضمون کتیبهها و تزیینات حجاریشده در ازاره سنگی دو رواق مذکور است. بنابراین ساختار بصری و تجسمی کتیبهها در رواقهای حاتمخانی و توحیدخانه چیست؟ و چه محتوایی دارد؟ روش تحقیق، توصیفی _تحلیلی و تطبیقی و گردآوری دادهها، کتابخانهای و عکاسی میدانی است. یافتهها نشان میدهد؛ مضمون کتیبهها بر اساس مفاهیم قرآنی و دعایی با خط ثلث، قطعات ادبی به خط نستعلیق و با موضوعات مودت و دوستی اهلبیت و مقام بخشش خداوند اجراشده است. خط کتیبهها ثلث، نستعلیق و نسخ میباشند؛ که بهواسطهی شکل و فرم مدور آنها، دارای جلوهای پویا هستند. بکارگیری این خطوط در کتیبههای ثلث و نستعلیق در ارتباط با مبانی خوشنویسی بوده که از جهت فضاسازی و قرائت آسان با قابلیتهای بصری این دو نوع خط هماهنگ شده است. کتیبههای دو رواق مذکور بهصورت طوماری، کمربندی و تکسطری مشاهده شدند و ساختار تجسمی کتیبهها در قالبهای هندسی، بیضی، دایره و مربع بوده و اغلب با ترکیببندیهای افقی و عمودی است که با آهنگ بصری قرینه، متناوب و متباین تکرار شدهاند. طرحهای اسلیمی و ختایی، همچنین لچکیهایی در کنار کتیبهها به جهت تزیین و تأکید بر متن نوشتهها به کار رفتهاند.